İtalyan polisiye edebiyatını, dedektifin ipuçlarını izleyip katile ulaştığı klasik soruşturma romanlarına indirgemek mümkün değil. İtalya’da suç anlatısı çoğu zaman devlet, kilise, burjuvazi, mafya, yerel siyaset, toplumsal suskunluk ve sınıf ilişkileri üzerine konuşmanın bir yoluna dönüşür. Cinayet çözülebilir, fail bulunabilir; buna rağmen suçu mümkün kılan düzen yerinde kalabilir ve adalet duygusu eksik kalabilir.
İtalyancada polisiye ve gizem edebiyatı için kullanılan “giallo” sözcüğü “sarı” kelimesinden gelir. Türün bu adla anılması, Mondadori’nin 1929’da sarı kapaklarla yayımlamaya başladığı polisiye serisine dayanır. Dizinin gördüğü ilgiyle “bir giallo okumak” zaman içinde “bir polisiye roman okumak” anlamını kazandı. İtalyan yazarların da bu seride yer almaya başlamasıyla giallo, ithal İngiliz ve Amerikan polisiyelerinin ötesine geçerek İtalya’nın kendi suç edebiyatını da tanımlayan bir kavram hâline geldi.
Yine de bütün İtalyan polisiye romanlarını tek bir kalıba sokmak yanıltıcı olur. Sicilya’da geçen bir Leonardo Sciascia romanıyla Torino burjuvazisini anlatan Fruttero ve Lucentini polisiyesi aynı toplumsal dünyaya bakmaz. Andrea Camilleri’nin mizahla beslenen Montalbano serisi, Massimo Carlotto’nun sert ve ahlaken aşınmış karakterlerinden bambaşka bir ritim kurar. Gianrico Carofiglio mahkeme salonlarına yönelirken Giancarlo De Cataldo suç örgütleriyle siyaset arasındaki tarihsel bağları geniş bir suç panoramasına dönüştürür.
Aşağıdaki seçki bu yüzden “en heyecanlı” ya da “en çok satan” kitapları sıralamakla yetinmiyor. Edebî etki, tür içindeki yenilik, soruşturma yapısı, toplumsal bağlam, karakter derinliği, bölgesel çeşitlilik ve sonraki yazarlara bıraktıkları miras birlikte değerlendirildi. Kitaplar, İtalyan polisiyesinin yıllar içindeki dönüşümünü daha açık gösterebilmek için ilk yayımlanma tarihlerine göre sıralandı.
Polisiye türüne daha genel bir bakış atmak isteyen okuyucuları ise gelmiş geçmiş en iyi polisiye romanlar listemize davet ediyoruz!
İtalyan Polisiye Edebiyatını Farklı Kılan Nedir?
İtalyan polisiyesinin ayırt edici yanlarından biri, suçu tek bir kişinin ahlaki çöküşüyle açıklamamasıdır. Cinayet, yolsuzluk ya da kayıp vakası çoğu kez daha büyük bir yapının yüzeye çıkan sonucudur. Aile bağları, yerel iktidar ağları, siyasi çıkarlar, ekonomik eşitsizlikler ve kurumların işleyişi soruşturmanın içine doğrudan girer.
Bu tavır Leonardo Sciascia’nın romanlarında özellikle belirgindir. Sciascia’nın dedektifi, kusursuz akıl yürütmesiyle dünyayı eski düzenine kavuşturan bir kahraman değildir. Gerçeği anlayabilir ama kanıtlayamayabilir; suçun arkasındaki isimlere ulaşabilir ama onları cezalandıracak bir sistem bulamayabilir. Klasik polisiyenin rahatlatıcı finali böylece yerini daha huzursuz, daha politik bir kapanışa bırakır.
Bölgesel kimlik de bu edebiyatın temel damarlarından biridir. Sicilya, Napoli, Torino, Bologna, Bari, Roma, Toskana kıyıları ya da İtalya Alpleri birer arka plan olmanın ötesine geçer. Lehçeler, yemekler, sınıfsal yapı, siyasi hafıza ve yerel önyargılar olay örgüsünü biçimlendirir. Bu yüzden güçlü bir İtalyan polisiye romanı, çoğu zaman aynı anda bir şehir ya da bölge portresidir.
Farklı tarza sahip başka bir ülkenin polisiyelerine de göz atmak isterseniz en iyi Japon polisiye romanları listemizi de incelemenizi öneririz!
EN İYİ 20 İTALYAN POLİSİYE ROMANI
1. That Awful Mess on the Via Merulana – Carlo Emilio Gadda
Orijinal adı: Quer pasticciaccio brutto de via Merulana
İlk yayımlanma yılı: 1957
Alt tür: Deneysel polisiye, toplumsal roman
Yaklaşık uzunluk: 400 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
Faşist yönetim dönemindeki Roma’da geçen roman, Via Merulana’daki bir apartmanda yaşanan hırsızlık ve cinayet çevresinde gelişir. Soruşturmayı yürüten Francesco Ingravallo, olayların tek bir nedene indirgenemeyeceğini düşünen, suçları birbirine karışmış toplumsal ilişkilerin sonucu olarak gören bir polistir. Roman başlangıçta bilindik bir soruşturma izlenimi verse de ilerledikçe dilsel, felsefi ve toplumsal katmanları ağır basar.
Gadda’nın eseri, klasik polisiyenin düzenli yapısını bilinçli biçimde bozar. Roma lehçeleri, bürokratik dil, sınıf farklılıkları ve faşist dönemin gösterişli yüzünün ardındaki karmaşa aynı anlatı içinde birbirine karışır. Suçun çözülmesinden çok, gerçeğe ulaşmayı zorlaştıran toplumsal düzensizlik önem kazanır. Roman savaş sonrasında tefrika edildi, 1957’de kitap olarak yayımlandı. Tamamlanmamış yapısına rağmen modern İtalyan edebiyatının başlıca eserleri arasında anılır.
Neden bu listede?
Polisiyenin İtalya’da tür edebiyatı ile yüksek edebiyat arasındaki sınırları nasıl zorlayabildiğini gösteren temel eserlerden biridir.
Kimler sevebilir?
Kolay çözümlenen bir bilmece yerine karmaşık anlatım, toplumsal eleştiri ve deneysel dil arayan okurlar.
Benzerlerini arayanlara:
Gülün Adı, Oyunun Kuralı, Pazarların Kadını.
2. Baykuşun Günü – Leonardo Sciascia
Orijinal adı: Il giorno della civetta
İlk yayımlanma yılı: 1961
Alt tür: Mafya polisiyesi, politik suç romanı
Yaklaşık uzunluk: 130–160 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
Sicilya’daki küçük bir kasabada, otobüse binmek üzere olan bir adam herkesin gözü önünde vurulur. Buna rağmen olay yerindeki yolcuların hiçbiri saldırganı gördüğünü kabul etmez. Soruşturmayı yürüten Yüzbaşı Bellodi, cinayetin ardındaki çıkar ilişkilerini ve mafya bağlantılarını açığa çıkarmaya çalışırken karşısında suçlulardan daha güçlü bir engel bulur: örgütlü sessizlik.
Romanın gücü, mafyayı silahlı adamlardan ibaret gizli bir örgüt gibi göstermemesinden gelir. Sciascia, korku, ekonomik bağımlılık, siyasi koruma ve suskunluğun birlikte oluşturduğu bir düzeni inceler. Eser, 1961’de yayımlanmış ve mafyayı Sicilya’nın gündelik ve siyasal hayatına nüfuz etmiş bir suç yapılanması olarak açıkça ele alan öncü romanlardan biri olmuştur.
SUÇÜSTÜ Notu:
Bellodi gerçeğe yaklaşır; ancak gerçeği bilmek ile onu hukuk önünde kanıtlayabilmek aynı şey değildir. Romanın kalıcı etkisi bu ayrımda yatar.
Kimler sevebilir?
Kısa, yoğun, politik ve gerçekçi suç romanlarını tercih edenler.
Benzerlerini arayanlara:
Oyunun Kuralı, Romanzo Criminale, Suburra.
3. Oyunun Kuralı – Leonardo Sciascia
Orijinal adı: A ciascuno il suo
İlk yayımlanma yılı: 1966
Alt tür: Anti-dedektif romanı, politik polisiye
Yaklaşık uzunluk: 150 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
Bir eczacı, gazete harflerinden oluşturulmuş bir ölüm tehdidi alır. Mektup başlangıçta kötü bir şaka olarak değerlendirilir; ancak eczacı ile birlikte ava çıkan bir doktor öldürülünce tehdit gerçeklik kazanır. Kasabanın içine kapanık öğretmeni Profesör Laurana, mektuptaki küçük bir ayrıntıdan hareket ederek cinayetin nedenini araştırmaya başlar.
Laurana klasik anlamda profesyonel bir dedektif değildir. Zekâsına ve metinleri yorumlama becerisine güvenir; fakat çevresindeki toplumsal kodları anlamakta zorlanır. Sciascia böylece okura, bir suçun ardındaki hakikati bulmanın her zaman toplumsal güç ilişkilerini kavramak anlamına gelmediğini gösterir. 1966’da yayımlanan roman, siyasetin, aile bağlarının ve yerel çıkarların soruşturmayı nasıl kuşattığını anlatır.
Neden bu listede?
Klasik amatör dedektif modelini tersine çevirerek entelektüel bilginin toplumsal sezgi olmadan yetersiz kalabileceğini gösterir.
Kimler sevebilir?
Karanlık finallerden, politik alt metinden ve çözüm kadar soruşturmacının yanılgılarıyla ilgilenen okurlar.
Benzerlerini arayanlara:
Baykuşun Günü, Equal Danger, That Awful Mess on the Via Merulana.
4. Pazarların Kadını – Carlo Fruttero ve Franco Lucentini
Orijinal adı: La donna della domenica
İlk yayımlanma yılı: 1972
Alt tür: Polis prosedürü, toplumsal hiciv
Yaklaşık uzunluk: 400–420 sayfa
Seri bilgisi: Komiser Santamaria serisinin ilk kitabı
Torino’da pek sevilmeyen bir mimar, alışılmadık bir silahla öldürülür. Soruşturmanın başına geçen Komiser Santamaria, kentin varlıklı çevreleri ile daha alt sınıfları arasında dolaşırken dedikodu, snobizm, çıkar ilişkileri ve görünüş takıntısıyla karşılaşır. Şüphelilerden bazıları cinayet soruşturmasına karışmaktan rahatsız olmak yerine, gündelik hayatlarının sıkıcılığını bozan bu durumdan neredeyse keyif alır.
Fruttero ve Lucentini, sağlam bir polis soruşturmasını geniş bir şehir portresiyle birleştirir. Cinayetin çözümü önemlidir; fakat romanın asıl çekiciliği Torino toplumunun farklı katmanlarını aynı anda gözlemleyebilmesinden gelir. Eser, sosyal hiciv ile polis prosedürünü bir araya getirerek burjuva kayıtsızlığını ve sınıfsal gösterişi eleştirir.
Neden bu listede?
İtalyan şehir polisiyesinin karanlık ve sert olmak zorunda olmadığını; mizah, görgü romanı ve cinayet bilmecesinin aynı yapı içinde çalışabileceğini gösterir.
Kimler sevebilir?
Kalabalık karakter kadrolarını, toplumsal hicvi ve şehir atmosferini sevenler.
Benzerlerini arayanlara:
Game for Five, Suyun Şekli, Georges Simenon’un Maigret romanları.
5. Gülün Adı – Umberto Eco
Orijinal adı: Il nome della rosa
İlk yayımlanma yılı: 1980
Alt tür: Tarihî polisiye, manastır gizemi
Yaklaşık uzunluk: 500–700 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
1327 yılında, Kuzey İtalya’daki bir Benedikten manastırında gerçekleşen şüpheli ölümleri araştırmak üzere Fransisken rahip William of Baskerville görevlendirilir. Yanında genç yardımcısı Adso vardır. Manastırın labirenti andıran kütüphanesi, yasaklanan metinler, dinî tartışmalar ve güç mücadeleleri soruşturmayı giderek karmaşıklaştırır.
Gülün Adı, klasik kapalı çevre polisiyesinin temel unsurlarını Orta Çağ tarihi, göstergebilim, felsefe ve teolojiyle birleştirir. William’ın akıl yürütme yöntemi Sherlock Holmes geleneğini hatırlatsa da roman, işaretlerin her zaman tek ve güvenilir bir anlama sahip olup olmadığını sorgular. Roman, on dördüncü yüzyıl manastırında geçen bir cinayet gizemini Orta Çağ felsefesi, tarih, teoloji ve mantıkla iç içe geçirir.
SUÇÜSTÜ Notu:
Bu romanı önemli kılan, cinayetlerin ardındaki düzenekten çok daha fazlasıdır. Bilginin kim tarafından saklandığı, hangi düşüncelerin tehlikeli kabul edildiği ve yorumun nasıl iktidara dönüştüğü de soruşturmanın parçasıdır.
Kimler sevebilir?
Tarihî atmosfer, kilitli oda unsurları, entelektüel bilmeceler ve uzun romanlar arayanlar.
Benzerlerini arayanlara:
That Awful Mess on the Via Merulana, Arturo Pérez-Reverte’nin tarihî gizemleri, C. J. Sansom’un Shardlake serisi.
6. Carte Blanche – Carlo Lucarelli
Orijinal adı: Carta bianca
İlk yayımlanma yılı: 1990
Alt tür: Tarihî polis prosedürü, politik noir
Yaklaşık uzunluk: 100–120 sayfa
Seri bilgisi: De Luca üçlemesinin ilk kitabı
1945 yılında, Mussolini yönetiminin çöküşüne doğru ilerleyen İtalya’da bir cinayet soruşturması başlatılır. Komiser De Luca’ya vakayı çözmesi için geniş yetkiler verilir; ancak “tam yetki” anlamına gelen bu durum, soruşturmanın gerçekten özgürce yürütülebileceği anlamına gelmez. Devlet aygıtı dağılmakta, farklı siyasi güçler yeni dönemdeki konumlarını hazırlamaktadır.
Lucarelli, kısa bir roman içinde cinayet soruşturmasını rejim değişikliğinin yarattığı belirsizlikle birleştirir. De Luca siyasi bir kahraman olmaktan çok, işini yapmaya çalışan profesyonel bir polistir. Fakat kurumların değiştiği bir dönemde tarafsız kalmak bile siyasi bir tercihe dönüşür. Carte Blanche, 1990’da yayımlanan ve üç kitaptan oluşan De Luca dizisinin başlangıcıdır.
Okuma sırası:
- Carte Blanche
- The Damned Season
- Via delle Oche
Kimler sevebilir?
Kısa polisiyeleri, İkinci Dünya Savaşı dönemini ve ahlaki ikilemler yaşayan polis karakterlerini sevenler.
Benzerlerini arayanlara:
Philip Kerr’in Bernie Gunther serisi, I Will Have Vengeance, Baykuşun Günü.
7. Suyun Şekli – Andrea Camilleri
Orijinal adı: La forma dell’acqua
İlk yayımlanma yılı: 1994
Alt tür: Sicilya polisiyesi, polis prosedürü
Yaklaşık uzunluk: 170–250 sayfa
Seri bilgisi: Komiser Montalbano serisinin ilk kitabı
Sicilya’daki kurgusal Vigàta kasabasında nüfuzlu bir siyasetçinin cesedi, itibarı açısından son derece uygunsuz bir yerde bulunur. Ölümün doğal nedenlerle gerçekleştiği düşünülse de Komiser Salvo Montalbano olayın çevresindeki ayrıntılardan şüphelenir. Görünürde cinayet olmayan bir ölüm, siyasetin, cinselliğin ve yerel çıkarların birbirine karıştığı bir soruşturmaya dönüşür.
Montalbano’yu birçok seri dedektifinden ayıran özellik, yasalar ile adalet arasındaki farkı sürekli düşünmesidir. Huysuz, yemek düşkünü ve zaman zaman kuralları esneten bir polistir; fakat çevresindeki insanların zaaflarını keskin biçimde gözlemler. 1994’te yayımlanan eser, Montalbano serisinin ilk romanıdır ve Sicilya yaşamına yönelik alaycı toplumsal yorumuyla dizinin temel tonunu kurar.
Neden bu listede?
İtalyan polisiyesinin uluslararası ölçekte en tanınmış seri karakterlerinden birini okurla tanıştırır.
Kimler sevebilir?
Yerel atmosferi güçlü, mizahlı, karakter merkezli ve orta tempolu polisiyeler arayanlar.
Benzerlerini arayanlara:
Donna Leon’un Brunetti serisi, Jean-Claude Izzo’nun Marsilya üçlemesi, Pazarların Kadını.
8. Almost Blue – Carlo Lucarelli
Orijinal adı: Almost Blue
İlk yayımlanma yılı: 1997
Alt tür: Seri katil romanı, psikolojik gerilim
Yaklaşık uzunluk: 170–200 sayfa
Seri bilgisi: Grazia Negro serisinin bir parçası
Bologna’da üniversite öğrencilerini hedef alan bir seri katil vardır. Soruşturmayı yürüten genç müfettiş Grazia Negro, erkeklerin hâkim olduğu polis teşkilatında kendisini kanıtlamaya çalışırken vakayla ilgili alışılmadık bir tanığa ulaşır. Doğuştan görme engelli Simone, radyo frekanslarını dinleyerek şehirdeki hayatları sesler üzerinden takip etmektedir ve katili gözleriyle değil, sesiyle tanıyabilecek tek kişidir.
Roman üç farklı bakış açısını bir araya getirir: polis, tanık ve katil. Müzik, ses, renk algısı ve kimlik değişimi olay örgüsünün ayrılmaz parçalarıdır. Bologna’yı korkutan seri katil ile onu sesinden tanıyabilecek görme engelli tanık arasındaki ilişki, romanın gerilimini taşıyan ana eksenlerden biridir.
Neden bu listede?
Duyusal algıyı soruşturmanın merkezine yerleştiren özgün yapısı ve kadın polis karakteriyle çağdaş İtalyan geriliminin önemli örneklerindendir.
Kimler sevebilir?
Hızlı okunan, karanlık, müzikle ilişkili ve psikolojik yönü güçlü seri katil romanlarını sevenler.
Benzerlerini arayanlara:
Thomas Harris’in Hannibal Lecter romanları, Suflör, Kill the Father.
9. The Goodbye Kiss – Massimo Carlotto
Orijinal adı: Arrivederci amore, ciao
İlk yayımlanma yılı: 2001
Alt tür: Akdeniz noir, suçlu anlatıcı
Yaklaşık uzunluk: 150–180 sayfa
Seri bilgisi: Giorgio Pellegrini kitaplarının ilki
Giorgio Pellegrini, geçmişte siyasi idealler uğruna hareket etmiş ancak zamanla her türlü ahlaki sınırı yitirmiş bir kaçaktır. İtalya’ya döndüğünde amacı geçmişiyle hesaplaşmak ya da işlediği suçların sorumluluğunu üstlenmek değildir. Yeni düzen içinde kendisine saygın bir yer açmak, geçmişteki bağlantılarını kullanmak ve gerekirse önüne çıkan herkesi ortadan kaldırmak ister.
Carlotto okura özdeşleşmesi kolay bir kahraman sunmaz. Pellegrini acımasız, çıkarcı ve manipülatiftir. Romanın yarattığı rahatsızlık, böyle bir karakterin yeraltı dünyasında kalmayıp görünürde saygın bir toplum içinde de kendine alan açabilmesinden gelir. Ortaya çıkan hikâye, eski idealizmini bütünüyle kaybetmiş ve İtalya’ya dönerek kendine yeni bir hayat kurmaya çalışan ahlaksız bir suçlunun portresidir.
SUÇÜSTÜ Notu:
Bu roman, suçlunun “iyi bir nedeni” olması gerektiği beklentisini reddeder. Okurun görevi karakteri sevmek değil, onu mümkün kılan toplumsal düzeni izlemektir.
Kimler sevebilir?
Sert noir, güvenilmez anlatıcı ve anti-kahraman romanlarından hoşlananlar.
Benzerlerini arayanlara:
Jim Thompson romanları, Jean-Patrick Manchette, Romanzo Criminale.
10. Involuntary Witness – Gianrico Carofiglio
Orijinal adı: Testimone inconsapevole
İlk yayımlanma yılı: 2002
Alt tür: Hukuk polisiyesi, mahkeme gerilimi
Yaklaşık uzunluk: 270–290 sayfa
Seri bilgisi: Avukat Guido Guerrieri serisinin ilk kitabı
Bari’de dokuz yaşındaki bir çocuğun cesedi bulunur. Cinayetle ilgili yeterli delil bulunmamasına rağmen Senegal kökenli bir seyyar satıcı suçlanır. Savunmayı üstlenen avukat Guido Guerrieri, hem sanığın karşı karşıya kaldığı önyargılarla hem de kendi hayatındaki kişisel çöküşle mücadele etmek zorundadır.
Roman, mahkeme salonundaki büyük konuşmalardan çok savunmanın nasıl kurulduğuna, tanık ifadelerinin nasıl çözüldüğüne ve adalet sistemindeki gündelik önyargılara odaklanır. Carofiglio’nun savcılık deneyimi, hukuki ayrıntıların gösteriş amacıyla değil, olayın insani boyutunu güçlendirmek için kullanılmasını sağlar. 2002’de yayımlanan eser Guido Guerrieri serisinin ilk kitabıdır.
Neden bu listede?
İtalyan hukuki polisiyelerinin uluslararası ölçekte tanınan en güçlü başlangıç romanlarından biridir.
Kimler sevebilir?
Mahkeme sahnelerini, savunma stratejilerini ve karakter gelişimini önemseyen okurlar.
Benzerlerini arayanlara:
Scott Turow, Michael Connelly’nin Mickey Haller serisi, The Measure of Time.
11. Romanzo Criminale – Giancarlo De Cataldo
Orijinal adı: Romanzo criminale
İlk yayımlanma yılı: 2002
Alt tür: Organize suç romanı, tarihsel suç panoraması
Yaklaşık uzunluk: 600–700 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
1970’lerin sonlarında Roma’da faaliyet gösteren bir grup suçlu, şehrin yeraltı dünyasını ele geçirmek amacıyla örgütlenir. Uyuşturucu, kumar, adam kaçırma ve cinayet yoluyla büyüyen çete, zamanla rakip suçluların ötesine geçerek devlet içindeki karanlık yapılar, aşırı siyasi hareketler ve istihbarat çevreleriyle ilişki kurar.
Roman, gerçek hayattaki Banda della Magliana’dan esinlenir. De Cataldo, bir suç örgütünün yükselişini anlatmakla yetinmez. İtalya’nın Kurşun Yılları olarak bilinen politik şiddet dönemini, suç dünyasının içinden görülen büyük bir tarihsel anlatıya dönüştürür. Eser 2002’de Einaudi tarafından yayımlanmış, daha sonra sinema filmine ve televizyon dizilerine uyarlanmıştır.
Neden bu listede?
Mafya anlatısını bireysel suçlardan çıkarıp siyaset, istihbarat, sermaye ve organize suç arasındaki geniş ilişki ağına taşır.
Kimler sevebilir?
Kalabalık karakterli, uzun, tarihsel arka planı güçlü ve sert suç destanlarını sevenler.
Benzerlerini arayanlara:
James Ellroy’un Los Angeles dörtlemesi, Suburra, The Goodbye Kiss.
12. Game for Five – Marco Malvaldi
Orijinal adı: La briscola in cinque
İlk yayımlanma yılı: 2007
Alt tür: Mizahi polisiye, amatör dedektif
Yaklaşık uzunluk: 140–160 sayfa
Seri bilgisi: Bar Lume serisinin ilk kitabı
Toskana kıyısındaki küçük Pineta kasabasında genç bir kadının cesedi bulunur. Yerel Bar Lume’nin işletmecisi Massimo ile barda günlerini kart oynayarak, tartışarak ve dedikodu yaparak geçiren dört yaşlı adam, soruşturmayı kendi yöntemleriyle değerlendirmeye başlar. Yaşlıların bitmek bilmeyen yorumları, Massimo’yu istemeden amatör dedektif konumuna getirir.
Malvaldi, küçük yerleşim polisiyesinin tanıdık unsurlarını İtalyan kahve kültürü, kuşak çatışması ve yerel mizahla birleştirir. Cinayet ciddiyetini korurken romanın enerjisi karakterlerin konuşmalarından doğar. Serinin ilk kitabında soruşturmanın merkezinde barmen Massimo ile dört yaşlı müdavim bulunur.
Neden bu listede?
Mafya, yozlaşma ve seri katil anlatılarının dışında kalan; daha hafif tonlu ama dikkatle kurulmuş bir İtalyan polisiyesi örneğidir.
Kimler sevebilir?
Cozy mystery, küçük kasaba anlatıları ve bol diyaloglu mizahi polisiyeler arayanlar.
Benzerlerini arayanlara:
Richard Osman’ın Perşembe Günü Cinayet Kulübü serisi, Pazarların Kadını, Andrea Camilleri.
13. Suflör – Donato Carrisi
Orijinal adı: Il suggeritore
İlk yayımlanma yılı: 2009
Alt tür: Seri katil gerilimi, polis prosedürü
Yaklaşık uzunluk: 400–450 sayfa
Seri bilgisi: Mila Vasquez serisinin ilk kitabı
Bir orman açıklığında daire şeklinde yerleştirilmiş altı kesik kol bulunur. Kolların kayıp kız çocuklarına ait olduğu anlaşılır; oysa polisin kayıtlarında beş kayıp vakası vardır. Altıncı kurbanın kimliği, soruşturmanın en büyük sorusuna dönüşür. Kayıp kişiler konusunda uzman Mila Vasquez, kriminolog Goran Gavila’nın ekibine katılır.
Carrisi, seri katil anlatısını “katil kim?” sorusuna indirgemez. Kötülüğün başka insanları yönlendirme, onları kendi suç düzeninin parçası hâline getirme ve soruşturmayı uzaktan yönetme biçimleriyle ilgilenir. Ormanda bulunan altı kol ile bilinen beş kayıp çocuk arasındaki uyuşmazlık, romanın temel gizemini oluşturur.
Neden bu listede?
İtalyan suç edebiyatının uluslararası psikolojik gerilim ve seri katil romanı çizgisindeki en çok tanınan örneklerinden biridir.
Kimler sevebilir?
Karanlık vakaları, adli ayrıntıları, büyük ters köşeleri ve uzun gerilim romanlarını tercih edenler.
Benzerlerini arayanlara:
Almost Blue, Kill the Father, Chris Carter’ın Robert Hunter serisi.
14. The Crocodile – Maurizio de Giovanni
Orijinal adı: Il metodo del coccodrillo
İlk yayımlanma yılı: 2012
Alt tür: Napoli noir, seri katil polisiyesi
Yaklaşık uzunluk: 330–340 sayfa
Seri bilgisi: Giuseppe Lojacono karakterinin ilk kitabı
Napoli’nin farklı mahallelerinde üç genç, tek kurşunla öldürülür. Kurbanların yaşamları arasında görünür bir bağlantı yoktur. Basın katile “Timsah” adını verir; çünkü cinayetlerin ardından olay yerlerinde gözyaşını andıran izler bulunmaktadır. Sicilya’dan Napoli’ye sürülmüş ve mesleki itibarı zedelenmiş Müfettiş Giuseppe Lojacono, vakalar arasındaki bağlantıyı fark eden az sayıdaki kişiden biridir.
De Giovanni, Napoli’yi suç oranıyla tanımlanan egzotik bir dekor gibi kullanmaz. Yalnızlık, aile bağları, sınıfsal farklılıklar ve görünmez kalabilen insanlar soruşturmanın merkezindedir. Üç farklı gencin öldürülmesiyle açılan hikâye, Lojacono’nun görünmez bağı çözmeye çalıştığı karanlık bir Napoli noir’ına dönüşür.
Neden bu listede?
Güçlü bir seri başlangıcı olmasının yanında Napoli’nin farklı toplumsal katmanlarını aynı cinayet dizisi içinde buluşturur.
Kimler sevebilir?
Melankolik polis karakterlerini, şehir noir’ını ve duygusal motivasyonlara dayanan suç hikâyelerini sevenler. Seri katil hikâyelerini seviyorsanız, en iyi seri katil romanları listemiz ile seveceğiniz başka kitapları keşfedebilirsiniz!
Benzerlerini arayanlara:
Suyun Şekli, Black Run, Jean-Claude Izzo.
15. Black Run – Antonio Manzini
Orijinal adı: Pista nera
İlk yayımlanma yılı: 2013
Alt tür: Polis prosedürü, Alp noir
Yaklaşık uzunluk: 300–320 sayfa
Seri bilgisi: Rocco Schiavone serisinin ilk kitabı
Roma’dan Aosta Vadisi’ne sürülen polis yöneticisi Rocco Schiavone, dağlardan, soğuktan ve yeni görev yerindeki hemen her şeyden nefret eder. Bir kayak pistinde kar ezme makinesinin üzerinden geçtiği parçalanmış bir ceset bulununca Schiavone önce kurbanın kimliğini, ardından bölgedeki ilişkileri çözmek zorunda kalır.
Schiavone, kurallara bağlı ve örnek bir polis değildir. Kaba, sabırsız, yasaları kendi ahlaki ölçülerine göre yorumlayan ve geçmişinde karanlık noktalar bulunan bir karakterdir. Romanın çekiciliğini vaka kadar, Roma alışkanlıklarıyla Alp kasabasının dünyası arasındaki çatışma da belirler. Kayak pistinde bulunan parçalanmış ceset ile Schiavone’nin bölgenin geleneklerine ve diline yabancı oluşu, soruşturmanın iki ana gerilim hattını oluşturur.
Neden bu listede?
İskandinav noir’ı hatırlatan karlı atmosferi belirgin biçimde İtalyan bir anti-kahramanla birleştirir.
Kimler sevebilir?
Huysuz dedektifleri, soğuk coğrafyaları ve seri karakterlerin kişisel geçmişlerine yayılan soruşturmaları sevenler. Bu tarzı sevenler, en iyi İskandinav polisiye romanları listemizi incelemeyi unutmasın!
Benzerlerini arayanlara:
Jo Nesbø’nun Harry Hole serisi, Cehennem Çiçekleri, The Crocodile.
16. Suburra – Carlo Bonini ve Giancarlo De Cataldo
Orijinal adı: Suburra
İlk yayımlanma yılı: 2013
Alt tür: Politik suç romanı, mafya gerilimi
Yaklaşık uzunluk: 450–500 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
Roma yakınlarındaki Ostia bölgesini büyük bir kumar ve eğlence merkezine dönüştürecek proje, siyasetçileri, iş insanlarını, kilise çevrelerini ve suç örgütlerini aynı çıkar alanında buluşturur. Farklı gruplar proje üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışırken şiddet giderek büyür.
Suburra, antik Roma’daki yoksul ve tehlikeli mahallelerden birinin adını çağdaş kentin suç düzenine taşır. Bonini’nin gazetecilik, De Cataldo’nun hukuk deneyimi romanın kurumlar ve suç örgütleri arasındaki bağlantıları ayrıntılı biçimde işlemesini sağlar. Eser ilk kez 2013’te İtalya’da yayımlanmış; Roma’daki siyaset, iş dünyası ve organize suç ilişkilerinin sert bir eleştirisi olarak değerlendirilmiştir.
Neden bu listede?
Romanzo Criminale’nin tarihsel suç panoramasını çağdaş Roma’ya taşıyan güçlü bir politik noir’dır.
Kimler sevebilir?
Mafya, belediye yolsuzlukları, siyasi entrika ve çok karakterli suç romanlarından hoşlananlar.
Benzerlerini arayanlara:
Romanzo Criminale, Roberto Saviano’nun çalışmaları, Don Winslow’un Kartel üçlemesi.
17. Kill the Father – Sandrone Dazieri
Orijinal adı: Uccidi il padre
İlk yayımlanma yılı: 2014
Alt tür: Psikolojik gerilim, seri katil polisiyesi
Yaklaşık uzunluk: 500–530 sayfa
Seri bilgisi: Colomba Caselli ve Dante Torre üçlemesinin ilk kitabı
Roma yakınlarında bir kadın öldürülür ve küçük oğlu kaybolur. Polis için en güçlü şüpheli çocuğun babasıdır; ancak soruşturmacı Colomba Caselli olayın göründüğü kadar basit olmadığını düşünür. Yardımına başvurduğu Dante Torre, çocukken kaçırılmış ve yıllarca kapalı bir yerde tutulmuş, travmatik deneyimi nedeniyle sıra dışı gözlem yetenekleri geliştirmiş bir adamdır.
Colomba ile Dante’nin ilişkisi, romanın sıradan “uyumsuz ikili” formülünü aşmasını sağlar. İkisi de ağır travmalarla yaşar; soruşturma ilerledikçe katilin yöntemleri kadar kendi korkularıyla da yüzleşirler. 2014’te yayımlanan roman, Colomba Caselli ve Dante Torre üçlemesinin başlangıç kitabıdır.
Okuma sırası:
- Kill the Father
- Kill the Angel
- Kill the King
Kimler sevebilir?
Uzun, yüksek tempolu, karanlık ve karakterlerin travmalarına geniş yer veren gerilim romanlarını sevenler.
Benzerlerini arayanlara:
Suflör, Almost Blue, Lars Kepler’in Joona Linna serisi.
18. Sisteki Kız – Donato Carrisi
Orijinal adı: La ragazza nella nebbia
İlk yayımlanma yılı: 2015
Alt tür: Kayıp kişi gerilimi, medya polisiyesi
Yaklaşık uzunluk: 300–350 sayfa
Seri bilgisi: Bağımsız roman
Alpler’deki küçük ve muhafazakâr bir kasabada genç bir kız, kiliseye giderken ortadan kaybolur. Ünlü soruşturmacı Vogel vakayı çözmek üzere kasabaya gelir. Vogel için soruşturma delil toplamaktan ibaret değildir. Medyanın ilgisini canlı tutmak, kamuoyunu belirli bir şüpheliye yöneltmek ve vakayı görünür bir gösteriye dönüştürmek de yönteminin parçasıdır.
Roman, “Kayıp kıza ne oldu?” sorusunun yanında suç haberlerinin nasıl üretildiğini ve soruşturmanın nasıl bir medya anlatısına dönüştürüldüğünü inceler. Şüphelinin suçlu olup olmadığı kadar, kamuoyunun kimi suçlu görmek istediği de önem kazanır. Hikâye, genç kızın siste kaybolmasından iki ay sonra Vogel’in başkasına ait kanla kaplı hâlde bulunması üzerinden geriye doğru açılır.
Neden bu listede?
Çağdaş suç anlatısında medya, kamuoyu ve soruşturmacının kişisel imajı arasındaki ilişkiyi etkili biçimde işler.
Kimler sevebilir?
Kayıp kişi vakalarını, güvenilmez soruşturmacıları ve sürekli yön değiştiren psikolojik gerilimleri sevenler. Peki ya psikolojik gerilim sevenler için başka öneri yok mu? Önerilerimiz, en iyi psikolojik gerilim romanları listemizde sizi bekliyor!
Benzerlerini arayanlara:
Gillian Flynn, Suflör, Hideo Yokoyama’nın 64 romanı.
19. Cehennem Çiçekleri – Ilaria Tuti
Orijinal adı: Fiori sopra l’inferno
İlk yayımlanma yılı: 2018
Alt tür: Alp noir, seri katil polisiyesi
Yaklaşık uzunluk: 400–450 sayfa
Seri bilgisi: Teresa Battaglia serisinin ilk kitabı
İtalya Alpleri’ndeki izole bir köyde gerçekleşen vahşi bir cinayet, deneyimli komiser Teresa Battaglia’nın bölgeye gelmesine yol açar. Köyün kapalı toplumsal yapısı, eski inanışları ve ormanlarla çevrili coğrafyası soruşturmayı zorlaştırır. Battaglia, katili ararken kendi sağlığıyla ilgili giderek ağırlaşan bir gerçekle de mücadele eder.
Teresa Battaglia, yaşlı, diyabet hastası, sert ve unutkanlık belirtileri gösteren bir kadın polistir. Bu özellikler karaktere basitçe kırılganlık eklemez; mesleki deneyimi ile bedensel sınırları arasındaki gerilim romanın merkezine yerleşir. Eser, 2018’in dikkat çeken İtalyan kadın noir çıkışlarından biri olarak değerlendirilmiş ve Teresa Battaglia serisini başlatmıştır.
Neden bu listede?
Yaş, hastalık, hafıza ve mesleki otoriteyi alışılmış dedektif kalıplarının dışında ele alır.
Kimler sevebilir?
Doğa atmosferi güçlü, karakter merkezli ve folklorik öğeler taşıyan karanlık polisiyeler arayanlar.
Benzerlerini arayanlara:
Black Run, Tana French’in Dublin Cinayet Ekibi romanları, Fred Vargas.
20. The Measure of Time – Gianrico Carofiglio
Orijinal adı: La misura del tempo
İlk yayımlanma yılı: 2019
Alt tür: Hukuk polisiyesi, psikolojik suç romanı
Yaklaşık uzunluk: 280–290 sayfa
Seri bilgisi: Guido Guerrieri serisinin altıncı kitabı
Avukat Guido Guerrieri’nin gençliğinde tanıdığı Lorenza, yıllar sonra karşısına çıkar. Lorenza’nın oğlu cinayetten hüküm giymiştir ve temyiz aşamasında Guerrieri’nin yardımına ihtiyaç duymaktadır. Dosyadaki deliller son derece güçlü görünse de Guerrieri, geçmişteki duygularının da etkisiyle davayı kabul eder.
Roman bir yandan cinayet dosyasını ve hukuk sisteminin işleyişini incelerken diğer yandan zamanın insanları nasıl değiştirdiği üzerinde durur. Gençlikte hatırlanan kişiyle yıllar sonra karşılaşılan kişi arasındaki mesafe, davanın kendisi kadar önemlidir. 2019’da İtalya’da yayımlanan eser, Guido Guerrieri serisinin altıncı kitabıdır ve Bari’de geçen bir temyiz davasını merkezine alır.
Neden bu listede?
Mahkeme gerilimini hafıza, yaşlanma ve geçmişle hesaplaşma temalarıyla birleştiren olgun bir seri romanıdır.
Kimler sevebilir?
Yüksek tempodan çok karakter derinliği, hukuki muhakeme ve melankolik anlatım arayanlar.
Benzerlerini arayanlara:
Involuntary Witness, Scott Turow, Michael Connelly’nin Mickey Haller romanları.
İTALYAN POLİSİYESİNE NEREDEN BAŞLANMALI?
İtalyan polisiye edebiyatına tek bir doğru başlangıç noktası yoktur. Seçim, okurun suç romanında ne aradığına göre yapılmalıdır.
Kısa ve politik bir klasik isteyenler, Leonardo Sciascia’nın Baykuşun Günü ile başlayabilir. Roman kısa olmasına rağmen mafya, siyaset ve toplumsal sessizlik üzerine geniş bir çerçeve sunar.
Daha rahat okunan bir seri arayanlar için Andrea Camilleri’nin Suyun Şekli romanı güçlü bir başlangıçtır. Montalbano serisi, Sicilya atmosferini, mizahı ve polis soruşturmasını dengeli biçimde birleştirir.
Tarihî polisiye sevenler, doğrudan Gülün Adı’na yönelebilir. Ancak romanın felsefi ve tarihsel bölümlerinin klasik polisiye temposundan daha yoğun olduğu unutulmamalıdır.
Modern seri katil gerilimi arayanlar, Donato Carrisi’nin Suflör ya da Sandrone Dazieri’nin Kill the Father romanını tercih edebilir.
Mafya ve siyasi suç ilişkileriyle ilgilenenler için Romanzo Criminale ile Suburra, İtalya’nın yakın tarihini suç dünyası üzerinden okuma fırsatı sunar.
Daha hafif ve mizahi bir kitap isteyenler ise Marco Malvaldi’nin Game for Five romanıyla Bar Lume serisine başlayabilir.
İTALYAN POLİSİYELERİ İLE İSKANDİNAV POLİSİYELERİ ARASINDAKİ FARK
İtalyan ve İskandinav polisiyeleri toplumsal eleştiriyi suç anlatısının merkezine yerleştirmeleri bakımından birbirine yaklaşır. Her iki gelenekte de cinayet, bireysel bir sapmanın ötesinde siyasi, ekonomik ya da toplumsal sorunların görünür hâle geldiği bir kırılma noktasıdır.
Bununla birlikte İskandinav polisiyelerinde refah devletinin görünüşte düzenli yapısının altındaki çatlaklar öne çıkarken İtalyan polisiyelerinde devlet ile yerel güçler arasındaki tarihsel pazarlıklar daha belirgindir. Mafya, kilise, belediye, siyasi parti, aile ve ekonomik çıkar ağları çoğu zaman aynı olayın içinde birleşir.
Coğrafya kullanımı da farklıdır. Nordic noir’ın karanlığı genellikle soğuk, geniş ve seyrek nüfuslu manzaralarla ilişkilendirilir. İtalyan polisiyesinde ise sıcaklık, kalabalık, yemek, sokak hayatı ve güçlü toplumsal ilişkiler karanlığın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tam tersine suç, herkesin birbirini tanıdığı ve birçok kişinin aynı sırra ortak olduğu bir ortamda büyüyebilir.
Antonio Manzini ile Ilaria Tuti gibi yazarların Alp bölgelerinde geçen romanları ise iki geleneğin atmosfer bakımından birbirine yaklaştığı örneklerdir. Buna rağmen karakterlerin kurumlarla ilişkisi, yerel kültür ve siyasal hafıza bu romanları belirgin biçimde İtalyan kılar.
SIK SORULAN SORULAR
Giallo ne demektir?
Giallo, İtalyancada “sarı” anlamına gelir. Sözcük, Mondadori’nin 1929’da sarı kapaklarla yayımlamaya başladığı polisiye serisinden doğmuş ve zamanla İtalya’da polisiye, gizem ve gerilim anlatıları için kullanılan genel bir tür adına dönüşmüştür.
İtalyan polisiyesine hangi yazarla başlanmalı?
Daha klasik ve politik bir başlangıç için Leonardo Sciascia, karakter merkezli seri polisiyesi için Andrea Camilleri, çağdaş gerilim için Donato Carrisi, hukuk polisiyesi için Gianrico Carofiglio tercih edilebilir.
Andrea Camilleri’nin ilk Montalbano romanı hangisidir?
Komiser Montalbano serisinin ilk romanı, 1994’te yayımlanan Suyun Şekli, özgün adıyla La forma dell’acqua‘dır.
Gülün Adı gerçekten polisiye roman mıdır?
Evet. Roman tarih, felsefe ve teoloji gibi birçok alanı kapsasa da merkezinde kapalı bir manastırda meydana gelen ölümleri araştıran William of Baskerville bulunur. Dolayısıyla tarihî roman olduğu kadar cinayet gizemi ve dedektif romanıdır.
En iyi İtalyan mafya romanı hangisidir?
Kısa ve yoğun bir eser isteyenler için Baykuşun Günü, geniş bir suç örgütü panoraması arayanlar için Romanzo Criminale, çağdaş siyaset ve mafya ilişkileriyle ilgilenenler için Suburra öne çıkar.
İtalyan polisiyelerinde neden şehirler bu kadar önemlidir?
İtalyan şehirleri ve bölgeleri güçlü tarihsel, kültürel ve dilsel farklılıklara sahiptir. Bu nedenle Sicilya, Napoli, Torino, Bologna, Bari ya da Roma birer mekân adı olmaktan çıkar; suçun nasıl işlendiğini ve soruşturmanın nasıl yürütüldüğünü belirleyen toplumsal yapılara dönüşür.
İtalyan polisiye romanları çok mu karanlıktır?
İtalyan polisiyesinde mafya, yolsuzluk, siyasi şiddet ve adaletsizlik nedeniyle karanlık eserler fazladır. Ancak Andrea Camilleri, Marco Malvaldi ve Fruttero-Lucentini gibi yazarlar mizahı, gündelik hayatı ve toplumsal hicvi polisiye yapısına dâhil eder.