Pulitzer Ödülü’ne iki kez layık görülen yazar Colson Whitehead, Cool Machine ile Harlem Üçlemesi’ni tamamladı. Doubleday tarafından yayımlanan 1.100 sayfalık dev roman, New York’un 1980’lerdeki acımasız kentsel dönüşümünü ve suç dünyasını konu alıyor.

Bir Serüvenin Sonu

56 yaşındaki yazar, The Underground Railroad ve The Nickel Boys gibi eserleriyle tanınıyor. Whitehead, üçlemeyi tamamlama kararının kişisel bir gurur meselesi olduğunu belirterek, yazarlar arasında sık görülen yarım kalmış eserlerle anılma korkusunun kendisini bu noktaya getirdiğini söyledi. Hollanda’daki tanıtım turundan Manhattan’ın Upper West Side semtine dönen yazar, bu açıklamayı bir restoranda yaptı.

Üçleme, 1960’ların sivil haklar döneminde geçen (dilimize de Harlem Ritmi ismiyle, Begüm Kovulmaz çevirisiyle Siren Kitap çatısı altında kazandırılan) Harlem Shuffle ile başlamış, 1970’lerin şehir çürümesini anlatan Crook Manifesto ile devam etmişti. Şimdi de 1980’lerin vahşi kapitalizmiyle son buluyor. Seri, Whitehead’in doğduğu şehre yazdığı, sert ve çarpıcı bir aşk mektubu niteliğinde.

“Çarpan Düzen”: Kentin Yeraltı Ekonomisi

Serinin merkezinde, yasal hırs ile suça bulaşmış pragmatizm arasında sıkışıp kalan Ray Carney var. 1981’e gelindiğinde, Reagan döneminin yıkıcı emlak spekülasyonuyla mali çöküntüden çıkmaya çalışan New York’ta Carney artık saygın bir iş adamı görünümünde: 125. Cadde’deki Sterling Furniture’ın “Ayın Satıcısı” unvanına sahip.

Ne var ki şehrin, Whitehead’in “çarpan düzen” olarak nitelendirdiği, yeraltı ekonomisi sürekli beslenmesi gereken bir organizma gibi işliyor. Bankalar, eşi Elizabeth’in seyahat acentesi kurma girişimine kredi vermeyi reddedince, Carney yeniden gölgelere çekiliyor.

Roman üç ana bölümden oluşuyor:

• 1981 – Waldorf Soygunu: Carney, ailesinin mali bağımsızlığını sağlamak için efsanevi bir suç dahisiyle birlikte Waldorf Astoria’da riskli bir operasyon düzenliyor.
• 1983 – Downtown Çatışması: Odak, Carney’nin yaşlı ve acımasız koruması Pepper’a kayıyor. Elizabeth’i koruma görevi sırasında East Village’ın sanat ve kulüp sahnesine savrulan Pepper, şiddetin şehrin evrensel dili olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
• 1986 – Son Kurtarış: Yirmi yıl önce kuzeni Freddie’yi kurtaramamanın vicdan azabını taşıyan 50’li yaşlardaki Carney, emekliliğini bir kenara bırakıp Freddie’nin oğlunu şehrin şiddet sarmalından kurtarmak için son bir göreve atılıyor.

Asıl Kötü Adam: Soylulaştırma

Üçleme, soygun romanı formunu kullansa da asıl çatışma, New York’un acımasızca değişen yüzüyle yaşanıyor. Cool Machine, Harlem’in modern soylulaştırma güçleri tarafından adım adım ele geçirilişini titizlikle anlatıyor. Suçluların uğrak mekânı olan Donegal’s barı, zamanla genç şehirli profesyonellerin istilasına uğruyor. Whitehead ise bu dönüşümü keskin bir ironiyle gözlemliyor. Hikâyenin sonunda değişim tamamlanmış durumda: yazarın ifadesiyle, artık yıllardır kimse bıçaklanmamış çünkü “yuppie’ler kazanmış.”

Bu yerinden edilme teması yalnızca Manhattan’la sınırlı kalmıyor; Londra’nın Brixton semtinden Nairobi’nin Westlands bölgesine, Sidney’nin batı yakasına kadar hızla soylulaşan pek çok kentte yaşayan okuyucuda karşılık buluyor. Whitehead’in anlattığı mahalle yıkımı, evrensel bir gerçekliğe dönüşüyor -emlak sektörünün yapısal şiddetinin, sokaktaki fiziksel şiddetten çok daha yıkıcı olduğu bir gerçeklik.

İki Kez Pulitzer Alan Bir Yazarın Mirası

Whitehead’in bu üçlemedeki kurgusal işçiliği gerçek bir yapı harikası. Her kitap, birbirine bağlı üç novelladan oluşuyor; bu yapı, anlatının onlarca yıl arasında akıcı bir şekilde ilerlemesini sağlıyor. 1980’lerin bir kaçakçılık operasyonunun ince ayrıntılarıyla küresel bir metropolün sosyolojik dönüşümünü aynı anda dengelemek, gerçek bir anlatı ustalığı gerektiriyor.

Aralık 2026’ya kadar sürecek Kuzey Amerika turnesinde olan Whitehead, kitabının başarılı olmasını önemsediğini ve üçlemeyle gurur duyduğunu, bunun için elinden geleni yapmaya hazır olduğunu söylüyor.